एजेन्सी ।
पृथ्वी भित्रको संरचना पाठ्यपुस्तकमा जस्तो सरल, स्पष्ट र सटीक अझै पनि छैन । वैज्ञानिकहरूले यसलाई व्यापक रूपमा तीन भागमा विभाजन गरेका छन् । एउटा कोर, त्यसपछि मेटल र माथिल्लो क्रस्ट । तर विभाजन पनि धेरै सतही र अस्पष्ट छ ।
तर नयाँ अध्ययनले निकै अनौठो र अचम्मको खोज गरेको छ । वैज्ञानिकहरूले पृथ्वीको केन्द्र र आवरणको बीचमा एउटा टेक्टोनिक चिहान फेला पारेका छन्, जो सगरमाथा भन्दा १०० गुणाभन्दा बढी उचाइ रहेको र अत्यन्त अग्लो संरचनाहरू भेटिएका छन् ।
नेचर म्यागजिनमा प्रकाशित एक अनुसन्धानले यी संरचनाहरू पत्ता लगाएको उल्लेख गरेको छ । अन्वेषकहरूले यी संरचनाहरू अफ्रिका र प्रशान्त महासागर बीचको सिमानामा पृथ्वीको सतहमुनि फेला पारेका हुन् । र तिनीहरूको अनुमान छ कि यी संरचनाहरू पृथ्वीको सबैभन्दा अग्लो पर्वत माउन्ट एवरेस्ट भन्दा यो लगभग १०० गुणा अग्लो हुन सक्छ ।
यस अनुसन्धानको नेतृत्व युट्रेच युनिभर्सिटीका भूगर्भविद् तथा पृथ्वीको आन्तरिक संरचना र संरचनाका प्राध्यापक डा. अर्वेन डिउसले गरेका हुन् । वैज्ञानिकहरू विश्वास गर्छन् कि यी पहाडहरू कम्तीमा आधा अरब वर्ष पुरानो हो र पृथ्वीको गठनको समय अर्थात् लगभग चार अर्ब वर्ष पहिले निर्माण भएको हुनुपर्छ ।
‘कसैलाई थाहा छैन कि तिनीहरू के हुन्, र तिनीहरू केवल अस्थायी हुन् वा लाखौँ शायद अरबौँ वर्षदेखि यहाँ छन्,’ उनी भन्छन्, ‘यी विशाल संरचनाहरू पृथ्वीको कोर र आवरणको बीचमा अवस्थित छन् । यी अफ्रिका र प्रशान्त महासागरको आसपासमा रहेको छ । तिनीहरूको वरिपरि एउटा टेक्टोनिक चिहान छ, जहाँ प्लेटहरू ‘सबडक्शन’ नामक प्रक्रियाद्वारा तल तानिएका हुन् ।’ उनका अनुसार यहाँबाट एउटा टेक्टोनिक प्लेट अर्को मुनि जान्छ र पृथ्वीको सतहबाट करिब ३ हजार किलोमिटर गहिराइसम्म पुगेको छ ।
पृथ्वीको गहिराइमा विशाल संरचनाहरू छन्, यो लामो समयदेखि ज्ञात छ । वैज्ञानिकहरूले भूकम्पीय तरङ्गहरू मार्फत यी संरचनाहरूको बारेमा पत्ता लगाउन सक्षम हुँदै आएका छन् ।
किनभने, पृथ्वी तल भएको हलचलका यी तरङ्गहरू पृथ्वीको सतहबाट गुज्रिन्छन् । ठूला भूकम्पहरूले पृथ्वीलाई घण्टी जस्तै बजाउँछ, तर जब छालहरूले त्यस्ता असामान्य वस्तुहरूमा प्रहार गर्छन्, स्वर असामान्य हुन्छ । यसरी, वैज्ञानिकहरूले पृथ्वी भित्र लुकेका चीजहरूको तस्बिर बनाउने मौका पाउँछन् ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले याद गरे कि भूकम्पीय छालहरू निश्चित क्षेत्रहरूबाट गुज्रँदा सुस्त हुन्छन् । यसको मतलब यी संरचनाहरूका कारण तिनीहरूमा परिवर्तनहरू भइरहेको छ । तिनीहरू वरपरको टेक्टोनिक प्लेटहरू धेरै तातो छन् तर यहाँबाट गुज्रँदा छालहरू धीमा हुन्छन् मानौँ त्यहाँ ठोस चीज रहेको देखिन्छ ।
वैज्ञानिकहरूले यी पहाडहरूलाई ‘लार्ज लो सिस्मिक वेलोसिटी प्रोभिन्स’ नाम दिएका छन् । ‘हाम्रो अपेक्षाको विपरीत, हामीले त्यो पहाड धेरै थोरै तरल अवस्थामा भेट्टायौँ, जसले त्यहाँ आवाज धेरै ठूलो बनायो,’ सुजानिया तालाभेराले भनिन् ।
